Okuma Alışkanlığı Nasıl Kazandırılır?

By 29 Ocak 2021Eğitim
Okuma Alışkanlığı Nasıl Kazandırılır

Okuma Alışkanlığı Nasıl Kazandırılır?

Kitap okumak; okumayı geliştirir, hayata bakış açısını genişletir, kültürel zenginlik oluşturur, kelime hazinesini artırır. Anlatım ve konuşma gücü kazandırır.

Hayal gücünü, yaratıcılığı, ufku genişletir.

Çok okuyan kişinin birikimi fazlalaşır, yazarken kendini rahat ve net ifade edebilir.

Okumanın daha birçok yararı sıralanabilir.

Peki, okuma alışkanlığı nedir ve nasıl kazanılır?

“Çok iyi öğrenilmiş, düşünülmeden, otomatik olarak yapılan hareketlere alışkanlık denir” şeklinde alışkanlığı tanımlayan Baymur( :176) devamla, bir davranışın alışkanlık haline gelebilmesi için doyum sağlaması, bir ihtiyacı gidermesi ve çokça tekrar edilmesi gerektiğini belirtir.

Çok iyi öğrenilmiş ve bellenilmiş bilgiler, programlanmışçasına tekrar edilir. Okumanın da alışkanlık haline gelmesi, iyi öğrenilmesine ve her fırsatta tekrarına bağlıdır.

Okumayı öğrendikten sonra bu eylemi istekli biçimde sürdürme becerisine okuma alışkanlığı denir (http://www.cocukvakfi.org.tr/soru2.htm). Öz (2006:216) çocukların okumada hız kazandıkça, uzun yazıları okumaktan zevk almaya başladıklarını ifade eder.

Okumaktan zevk aldıkça merak uyanır, meraklandıkça sürekli okuma arzusu duyulmaya başlanır. Çocuklara hızlı, doğru ve anlamlı okuma becerisi kazandırma, okuma alışkanlığı geliştirmenin temel ön koşuludur.

Okumayı öğrenen bireyin, okumaya istekli bir şekilde devam etmesi için; önce okumayı iyi öğrenmesi, daha sonra buna ihtiyaç hissetmesi gerekecektir.

Öğrenci okumanın gerçekte bir ihtiyaç olduğunu yaşantıları yoluyla öğrenecektir. Burada aile, öğretmen ve çevre, okuma alışkanlığının gelişimi için özverili ve sistemli bir şekilde
çalışmalıdır.

Nitekim bu konuda Yalçın(2002: 54)’da okuma eğitiminin 15 yaşın sonuna kadar planlı ve düzenli bir şekilde takibi ile okuma alışkanlığının gelişebileceğini belirtmektedir. Okuma alışkanlığını bir ağaç olarak düşünen Yalçın, bu ağacın köklerinin 15 yaşına kadar ne denli sağlamlaştırılırsa o denli okuma alışkanlığının devam edeceğini söylemektedir.

Hikâye okumak Rıza (1999: 187)’ya göre; öğrencilerin dillerinin, inceleme araştırma becerilerinin, ufuklarının, karakterlerinin gelişmesine, boş zamanlarını değerlendirme alışkanlığı kazanmalarına yardımcı olur. Ayrıca öğrencilerin derslere karşı olumlu tutumlarının artması, yaratıcılıklarının gelişmesi hikâye okuma alışkanlığı kazanmalarıyla yakından ilgilidir. Ayrıca Rıza (1999:113),

ilköğretimin ilk yıllarından itibaren, öğrencilerin okumaya yönlendirilmesinin ve okuma  alışkanlığı kazandırılmasının bilgi birikimlerini artıracağını belirtir.

Milli Eğitim amaçları içinde İlköğretimin amacı; “her Türk çocuğunun iyi birer yurttaş olabilmesi için, gerekli temel bilgi, beceri, davranış ve alışkanlık kazanmasını, millî ahlak anlayışına uygun olarak yetişmesini, ilgi, yeti ve yetenekleri doğrultusunda hayata ve bir üst öğrenime hazırlanmasını sağlamaktır.” şeklinde belirtilmektedir.

Ne var ki, bir üst öğrenime geçiş için gerekli olan sınavlara öğrenci hazırlamak adına, eğitim- öğretimde bilgi kısmı tamamlanmaya çalışılırken beceri, davranış ve alışkanlık kazandırma hedefi unutulmaktadır.

Güzel alışkanlıklar kazanma konusunda Bacon “Mademki alışkanlıklar hayatımızın hâkimidir, öyleyse güzel alışkanlıklar edinmeliyiz.” derken Epiktedos “Kötü alışkanlıkları iyi alışkanlıklar edinerek yenebiliriz.” demektedir.

Demek ki  okumama alışkanlığını iyi bir okuma alışkanlığı kazanarak yenebiliriz. Pelaut “Okuma alışkanlığı kazanmayan birinin eğitimi yarım kalmış demektir.” diyerek okuma alışkanlığı üzerindeki düşüncesini belirtmiştir.

Okullarımızda verilmesi gereken en önemli eğitim, okuma alışkanlığının kazandırılmasıdır. İbn-i Haldun’un ifadesiyle, insan alışkanlıklarının çocuğudur. Okumada alışkanlık kazanmış birey,
okumaya ihtiyaç hissedecek bu eylemi gereksiz görmeyecektir. Ülkemizde bilim ve tekniğin ilerlemesi, kültürlü nesiller yetişmesine, bu da okuma alışkanlığı kazanmış bireylere bağlıdır.

Çocuklara okuma alışkanlığı kazandırılması konusunda Yılmaz (1994:32):

1. Çocukluk dönemi kişiliğin oluştuğu dönemdir
2. Okuma, sağlıklı ve gelişmiş bir kişiliğin temel taşlarından birisidir.
3. Ebeveyn ve öğretmen, çocuğa okuma alışkanlığı kazandırma da doğrudan sorumludur.
4. Okuma alışkanlığı, ancak çocukluk döneminde kazanılır.”şeklinde belirttiği dört noktanın bilincine varılması, çocukların okuma alışkanlığı kazanmasına etki eder demiştir.

Unutulmamalıdır ki; ebeveynlerin ve eğiticilerin, çocuklara göstereceği ilgi, vereceği destek çocukların bu gün ve gelecekte okuyan ve ne istediğini bilen bireyler olmasını sağlayacaktır.

Baumberger(1990: 45) ’in ebeveynlerin çocuklarında okuma alışkanlığını geliştirme önerileri aşağıda sıralanmıştır;

• Ebeveynler çocuklarına sık sık, yüksek sesle hikayeler okuyabilir ve anlatabilir,
• Çocukların gereksinimleri ve yaşına göre evlerinde kitaplık oluşturabilir,
• Ailece belli zamanlarda, belli bir sürenin okumaya ayrılması sağlanabilir,
• Çocuklarına okudukları şeylerin önemi anlatılabilir,
• Çocuklar, harçlıklarının bir kısmını kitap almak için harcaması konusunda eğitebilirler.

Çocukların oyun oynamak varken, okuma, yazma ve birtakım bilgiler edinmeye sıcak bakmayacaklarını belirten Çıkla (2005), bu durumda okuma alışkanlığı edinmek ve bilimsel bilgiler edindirmek için çocuklara, eğlenceli yollar sunulması gerekliliğine dikkat çeker.

Böylesine bir çaba sonucu çocukların okumayı ve çalışmayı sevmeye başlayacaklarını ifade eden Çıkla (2005), çocuklara okumayı sevdirmenin yolları olarak ebeveynlere şu tavsiyelerde bulunur:

a) Okul çağı öncesinde ebeveynin çocuğa özellikle uyku öncesinde masal, hikâye, fıkra türünden metinler anlatması veya okuması,
b) Okul çağında çocuğun yaşına, ilgi ve düzeyine uygun yayınların anne babalar tarafından çocuğa ulaştırılması ve çocuğun bunları okuması için teşvik edilmesi,
c) Okul çağından itibaren çocuğun ileriki yaşlarda okumayı seven bir birey olabilmesi için ödüllendirilmesi,
d) Çocuğun evde anne ve babasının sık sık gazete, dergi, kitap okuduğunu görmesi.

Göktürk (2002: 47), öğrenim süreci içerisinde bireylere kuru bir okuma becerisi kazandırmak yerine araştırıcı, bilgilendirici, duygu ve düşünceyi geliştirici bir okuma alışkanlığı edindirmek gerektiğini belirtmektedir.

Okuma alışkanlığını geliştirmek için ortamın da bu isteğe destek olması gerekir. Okuma ortamının düzenlenmesi için şu konular göz ardı edilmemelidir:

1. Oturulan sandalye çok sert ya da çok yumuşak olmamalı,
2. Aydınlatma gözü doğrudan etkilememeli,
3. Göz ile metin arası mesafe uygun olmalı (en az 30 cm),
4. Bedensel ve zihinsel yorgunluğun dikkat dağınıklığına yol açacağı ve anlamayı olumsuz etkileyeceği unutulmamalı, önlem alınmalı,
5. Dikkatin rahat toplanabileceği sessiz bir ortam seçilmeli,
6. Anlama her tür önleme rağmen gerçekleşmiyorsa vitamin eksikliği ve fizyolojik başka etkiler işin uzmanlarınca kesinlikle araştırılmalıdır.

Leave a Reply